Het beheersen van ziekten en gezondheidsproblemen bij koeien kan erg lastig zijn, vooral als je een grote kudde hebt.
Een van de meest voorkomende problemen bij koeien is het Downer Cow Syndrome.
Helaas zijn de mogelijke oorzaken van deze ziekte vrij talrijk, waardoor de diagnose en prognose niet zo eenvoudig zijn.
Daardoor wordt mogelijk niet altijd de meest geschikte behandeling gegeven.
Het spreekt vanzelf dat het heel belangrijk is om het advies van een dierenarts in te winnen om de kans op een succesvolle behandeling te vergroten.
Artikelhoofdstukken
Wat is secundaire ligduur bij runderen (Downer Cow Syndrome)?
Downer Cow Syndrome staat ook bekend als Bovine Secondary Recumbency.
Er zijn verschillende redenen waarom runderen kunnen gaan liggen, variërend van stofwisselings- of vergiftigingsproblemen tot trauma en infecties.
Wanneer een koe na de eerste periode van liggen langer dan 24 uur niet meer kan opstaan, treedt secundaire liggende toestand op, vandaar de naam van deze aandoening.
Dit komt vooral doordat er aanzienlijke druk op de spieren en zenuwen komt te staan.
Bij langdurig liggen zullen de spier- en zenuwbeschadigingen vaak gepaard gaan met drukgeïnduceerde ischemische necrose, met name in de dijspieren, wat vaak ook negatieve gevolgen heeft voor de achterpoten.
Sommige koeien zijn mogelijk nog steeds alert en vertonen geen tekenen van een systemische ziekte.
Ze kunnen ook gewoon blijven eten en drinken.
Andere koeien zullen echter niet alert zijn en er zichtbaar depressief en onwel uitzien.
Wat veroorzaakt het Downer Cow Syndrome?
Zoals hierboven vermeld, zijn er talloze oorzaken voor het liggen.
Ze zijn in feite onderverdeeld in vier categorieën.
Metabolisme
Er zijn verschillende stofwisselingsaandoeningen die ertoe kunnen leiden dat runderen gaan liggen. Deze omvatten:
- Hypocalciëmie of melkkoorts
- Hypomagnesemie of grastetanie
- Voedingsacidose
- Ketose of acetonemie
- Hypokaliëmie
- Leververvetting
Ontsteking
Ontstekingsproblemen omvatten acute septische metritis en acute mastitis.
Er bestaat ook de mogelijkheid dat er acute peritonitis ontstaat, bijvoorbeeld door een baarmoederruptuur of traumatische reticulitis.
Neurologisch
Neurologische problemen kunnen ook de onderliggende oorzaak zijn van het liggen.
De koe kan last hebben van verlamming van de nervus obturatorius, nervus ischiadicus of nervus femoralis.
Trauma
De koe lijdt mogelijk aan een trauma.
Traumatische aandoeningen omvatten onder andere een heupdislocatie, een scheuring van een pees, spier of ligament, of een gebroken dijbeen.
Symptomen van het Downer Cow-syndroom
In gevallen waarin de behandeling van de onderliggende oorzaak van het liggen niet succesvol bleek en de koe na meer dan 24 uur nog steeds niet opstond, zullen er andere symptomen worden waargenomen.
Deze symptomen ontstaan voornamelijk als gevolg van de drukschade aan de spieren en zenuwen.
De dierenarts zal op zoek gaan naar dergelijke klinische symptomen om de beste behandelingsopties te kunnen vaststellen.
Sommige koeien die niet meer kunnen staan, zullen geen enkele poging doen om op te staan, maar andere kunnen wel op hun voorpoten gaan bewegen.
Sommige koeien die niet meer kunnen lopen, gaan op hun borstbeen liggen.
Hoewel sommigen er lusteloos uitzien, is dit vaak een teken dat het probleem hypocalciëmie is.
Daarentegen lijken de meeste koeien die op hun borst liggen nog behoorlijk alert.
Tenzij bekend is dat de koe drachtig is, is het probleem in dat geval hoogstwaarschijnlijk een zeldzame aandoening of een vorm van lichamelijk letsel.
Koeien rond de bevalling worden vaak in zijligging aangetroffen, wat vaak wijst op een stofwisselingsprobleem.
Sommige koeien die niet meer kunnen lopen, zijn nog steeds behoorlijk alert en zullen eten en drinken, en ook urine en ontlasting produceren.
Een koe die niet kan kalven, is vaak een koe die net gekalfd heeft (meestal binnen de eerste 48 uur).
De positie van de achterpoten wordt vaak opgemerkt, omdat dit de oorzaak van het liggen kan aangeven.
Als de poten van de koe wijd uit elkaar staan, kan het zijn dat de koe lijdt aan een parese of verlamming van de nervus obturatorius.
Er kan ook sprake zijn van een heupdislocatie of een breuk in het dijbeen of scheenbeen.
In gevallen waarbij de bovenarm zijwaarts gestrekt is en er een huidplooi ontstaat, is er vaak sprake van een breuk.
Behandeling van het Downer Cow-syndroom
Een dierenarts zal een grondig lichamelijk onderzoek moeten uitvoeren bij de koe die mogelijk niet meer kan staan.
Dit omvat doorgaans het volgende:
- Het opnemen van de rectale temperatuur. Als deze lager is dan normaal, wordt vaak geconcludeerd dat er sprake is van een vorm van shock.
- Controleer de conditie van de ogen en de huid. Diepliggende ogen of een huidplooi die langer dan 2 seconden zichtbaar blijft, duiden op uitdroging.
- Als de slijmvliezen bleek zijn, kan er sprake zijn van toxemie. Dit gaat vaak gepaard met een zwakke pols en tachycardie.
- Het controleren van de ademhaling van de koe. Deze is over het algemeen moeizaam vanwege de druk die op het middenrif wordt uitgeoefend.
- Vaginale controle, vooral rond de bevalling. Er kan sprake zijn van een ontbindende foetus. Ook kan er schade aan de vaginawand zijn of een infectie.
- Rectaal onderzoek.
- Controleren of er sprake is van een gebrek aan toniciteit.
- Controleren op onverwachte afwijkingen, aangezien deze voelbaar kunnen zijn.
- Controleren op verklevingen en ophopingen van necrotisch vet.
- Controleren op heupdislocaties of -fracturen.
- Het uitvoeren van een borstklieronderzoek.
- Bloedafname.
- Er kan sprake zijn van spierruptuur in het dijbeen, ischemische necrose of ontstekingsletsel aan de peroneale zenuwen.
Een onderzoek is dus noodzakelijk, vooral als er een vermoeden bestaat dat de koe moeite had om op te staan terwijl ze op een gladde ondergrond stond.
Dit is vaak het geval wanneer de koe zich wijdbeens uitstrekt.
Zoals te zien is, is de diagnose niet zo eenvoudig, aangezien er meerdere redenen kunnen zijn waarom de koe ligt.
De behandeling zal dus afhangen van de bevindingen van dergelijke onderzoeken en controles.
Het zal doorgaans een of meer van de volgende zaken omvatten:
- Bij koeien met een calciumtekort zal calciumtherapie onvoldoende effect hebben. Daarom is het belangrijk om aanvullende behandelingen met kalium, magnesium en fosfor te geven.
- Het monitoren van de mineralenbalans in het bloed is uiterst belangrijk.
- De zijligging moet onmiddellijk worden gecorrigeerd om maagproblemen te voorkomen. De koe moet worden gedraaid zodat ze op haar borstbeen ligt. Er moet steun onder de schouder van de koe worden geplaatst om deze houding te behouden.
- Bedek de ruimte rondom en onder de koe met natte mest en spreid daar ongeveer 25 centimeter droog stro overheen. Als alternatief kan een bed van zand worden gemaakt. Het is belangrijk om de liggende koe niet op een betonnen ondergrond te laten staan. Met deze maatregel heeft de koe een betere grip.
- Veel liggende koeien verliezen vaak de interesse om op te staan. In zulke gevallen kan een drijfbad met lauw water nodig zijn om de koe te helpen opstaan.
Voedingsstoffen
De dierenarts moet mogelijk overwegen om de koe bepaalde voedingsstoffen te geven, vooral als ze tijdens het liggen geen interesse in eten toont.
Bij koeien met een calciumtekort heeft calciumtherapie geen effect.
Daarom is het belangrijk om deze koeien aanvullende behandelingen te geven, zodat ze fosfor, magnesium en kalium binnenkrijgen.
De koe helpen staan
Het is belangrijk om te proberen de koe te helpen overeind te komen.
Er moet dagelijks een poging worden gedaan om de koe overeind te krijgen.
Er zijn verschillende technieken die men kan proberen. Bijvoorbeeld:
De arts kan met zijn voeten onder de koe gaan staan.
Het is belangrijk dat dit zich onder het schoudergewricht bevindt.
Vervolgens zal de behandelaar de knieën in de spiermassa in dat gebied drukken.
Door deze klap kan de koe proberen op te staan.
In dat geval moet er iemand klaarstaan om de staartwortel vast te pakken en te helpen bij het optillen.
Bij pas afgekalfde koeien kan het voorkomen dat ze proberen op te staan als ze hun kalf horen loeien van de honger.
Het is verstandig om het kalf dicht bij de koe te houden, maar wel zo dat het niet gemakkelijk zichtbaar is.
Heupklemmen kunnen worden gebruikt, hoewel sommigen dit niet als een goede optie beschouwen en het onderwerp controversieel is.
Allereerst is het belangrijk dat ze op de juiste manier worden gebruikt.
Ten tweede wordt langdurig gebruik afgeraden, omdat het pijn kan veroorzaken.
Aangezien de voorpoten ongeveer 60% van het gewicht van de koe dragen, is een canvas draagband onder het borstbeen nodig.
Dit moet met een borstband worden vastgezet om te voorkomen dat het naar achteren glijdt.
De klembekken moeten bekleed worden met rubber of synthetisch schuim en vaak vastgezet worden met ducttape.
Het is belangrijk om de heupklemmen niet te strak aan te brengen, zodat de bloedcirculatie naar de ledematen op gang kan blijven.
De koe verplaatsen
Het is erg belangrijk om de koe naar een plek met een aarden vloer te brengen.
Bij warm en droog weer is een grasweide ideaal.
Verder is het belangrijk dat de ruimte overdekt is, met een dak, zodat de koe goed beschermd is tegen de weersomstandigheden.
Een hooischuur of een loods zou prima volstaan.
Uiteraard moet de koe opgetild worden om verplaatst te kunnen worden, en dat is makkelijker gezegd dan gedaan.
Hiervoor zal een katrolsysteem moeten worden geïnstalleerd.
De koe moet voorzichtig in zijligging worden gerold en over droog stro worden geschoven.
Hiervoor moet je een touw aan de onderste voorpoot en een halstertouw bevestigen.
Deze opstelling is voldoende voor een korte afstand, maar bij een relatief lange afstand zult u de koe op een geïmproviseerde brancard moeten rollen.
Er moet een zeil over de poort worden geplaatst om te voorkomen dat de koe de grond raakt.
Een halster helpt om te voorkomen dat de koe zich verzet, en het is wellicht het beste om een zak over de ogen van de koe te plaatsen om de stress van het verplaatsen te verminderen.
De staart moet aan het hakgewricht van de bovenpoot worden vastgebonden.
Zodra de koe succesvol is verplaatst, moet ze in borstligging worden geplaatst.
De koe steunen
Ondersteunende zorg is van het grootste belang voor liggende koeien.
Hieronder volgen enkele belangrijke manieren om dergelijke koeien te ondersteunen:
- Zorg ervoor dat er altijd schoon water beschikbaar is. Het is het beste om een ondiepe rubberen voerbak te gebruiken.
- Als de koe geen water drinkt, zal vochttherapie via een drench of parenteraal moeten worden toegepast.
- De koe moet minstens drie keer per dag van de ene naar de andere zijde worden gerold.
- Er moet voldoende bescherming tegen de weersomstandigheden zijn, zodat de koe warm en droog blijft. Overweeg het gebruik van een windscherm met strobalen en strobedding om het te isoleren van de grond.
- Geef liggende koeien geen grote hoeveelheden voer. Het is beter om af en toe kleine porties aan te bieden. Als de koe geen interesse heeft in eten of kwijlt over het voer, verwijder het dan. Probeer wat bitter smakende planten zoals klimop, of wat sla- of koolbladeren neer te leggen, dit kan haar interesse in eten vergroten.
Preventie van het Downer Cow-syndroom
Zoals het spreekwoord luidt: voorkomen is beter dan genezen.
Er zijn een aantal dingen die je kunt doen om het downer cow syndrome te voorkomen.
Het voorkomen van melkkoorts is bijvoorbeeld een zeer effectieve manier om het aantal gevallen van de ziekte te verminderen.
Bij melkkoeien is het belangrijk om ze goed in de gaten te houden en eventuele tekenen van partusparese te herkennen.
Koeien moeten preventief calcium toegediend krijgen.
Zorgen over dierenwelzijn
Het herstel van een koe met het downersyndroom is niet zo eenvoudig, en zoals eerder besproken kan de behandeling sterk variëren afhankelijk van diverse factoren.
De periodes dat een koe ligt, variëren sterk; sommige koeien blijven meer dan 14 dagen liggen.
Het is belangrijk om liggende koeien in de gaten te houden en hen de juiste zorg en ondersteuning te bieden om hen te helpen opstaan.
Sommige koeien hebben af en toe moeite met opstaan, en de mate van alertheid en of ze normaal eten en drinken, beïnvloedt ook het herstel.
Het probleem doet zich doorgaans voor wanneer de liggende koe er lusteloos uitziet en niet wil eten.
Er kunnen zich ook gevallen voordoen waarbij de koe doorligwonden heeft of tekenen van vermagering vertoont.
In dergelijke gevallen is euthanasie op humane gronden vaak de beste en meest ethische optie.
Conclusie
Zoals u hebt ondervonden, is het voorkomen en behandelen van het downer cow syndrome (syndroom van de neergaande koe) niet eenvoudig.
Het is slechts één van de vele aandoeningen die runderen kunnen treffen, waardoor het rundveemanagement voor boeren buitengewoon lastig wordt.
Bovendien kan secundaire lighouding bij runderen zowel volwassen koeien als pasgeboren kalveren treffen.
Het diagnosticeren van de symptomen en het bieden van de juiste behandeling is essentieel voor het herstel van deze koeien.
Hun herstel zal ook sterk afhangen van de zorgvuldige verpleging en ondersteunende zorg die nodig is.
Hoewel het bijna onmogelijk is om met zekerheid te weten of een koe gaat liggen, kunnen boeren wel andere stappen ondernemen om het veemanagement iets gemakkelijker te maken.
Zelfs voordat een koe geboren is, kunnen apparaten zoals de Moocall-kalfsensor boeren de ruimte geven om zich met hun dagelijkse werkzaamheden bezig te houden, omdat het apparaat waarschuwt wanneer een koe op het punt staat te kalven.
Dergelijke technologie draagt aanzienlijk bij aan het verminderen van de sterfte onder kalveren en het verbeteren van hun gezondheid.
Door een vroegtijdig waarschuwingssysteem te hebben, weet je zeker dat je erbij bent op het moment van de bevalling, waardoor complicaties tot een minimum worden beperkt.
