Welkom terug, we gaan verder met onze serie over de voortplantingscyclus van de koe.
In mijn vorige bericht beschreef ik hoe we onze koe, die net bevallen was, weer in normale conditie brachten zodat ze opnieuw haar cyclus kon hervatten.
Nu is het tijd om te bespreken hoe dat werkt en te kijken wat er gebeurt, behalve dat het gras overal platgedrukt wordt.
Er zullen heel wat namen de revue passeren, dus hier is een kort overzicht voor het geval je het nodig hebt:
- Oestrus - de eigenlijke bronstperiode
- Estradiol - wat zorgt ervoor dat de koe alle tekenen van tochtigheid vertoont?
- Corpus luteum (CL) - Het gele lichaam dat na de ovulatie ontstaat
- Corpus Albicans - de witte overblijfselen van een teruggetrokken CL
- Graafse follikel - de ruimte waarin de eicel wordt bewaard vanaf de geboorte tot de warmte waarin ze rijpt
- Prostaglandine (PGF2α) - het hormoon dat de cyclus reset door het corpus luteum te laten krimpen, te vinden in Estrumate en soortgelijke producten
Artikelhoofdstukken
Dag 0: De koe is tochtig (oestrus)
Het bekende beeld van een koe die staat te wachten om gedekt te worden, is het meest betrouwbare teken van tochtigheid. Het algemeen aanvaarde ijkpunt voor tochtigheid is de eerste dekking waarbij de koe staat, en vanaf dat moment meten we de tijd en de gebeurtenissen.
Wat er vandaag gebeurt, is de afgifte van het hormoon dat de tekenen van bronst, zoals de dekreactie, regelt (estradiol). In dit stadium is de eicel nog niet vrijgekomen, maar de reeks hormonen die leidt tot de vrijlating van de eicel en de bevruchting door het sperma is al begonnen.
De duur van de bronst kan binnen de populatie variëren van slechts 4 uur tot wel 18 uur. Over het algemeen duurt de bronst zo'n 14-15 uur, wat leidt tot de 'ochtend-avond'-regel voor inseminatie: als je 's ochtends een gedekte koe ziet, bel je de inseminatie-specialist voor diezelfde avond.
Het is belangrijk om te weten dat bloed of rood slijm rond de vulva een zeker teken is dat ze niet meer loops is. Op dit punt kan het 1 tot 3 dagen te laat zijn, aangezien de bloeding een symptoom is van de daling van de hormoonspiegel na de loopsheid.
Dag 1-5: Ovulatie
Nadat de puls van estradiol de zichtbare tekenen van warmte opwekt, zorgt een reeks hormonen ervoor dat de eicel (ovum) vrijkomt uit de beschermende laag waarin ze heeft gerijpt (Graafs follikel).
De eicel reist vervolgens door de eileider, waar ze de aankomende zaadcel ontmoet en ermee versmelt om bevrucht te worden. Dit gebeurt doorgaans zo'n 24 tot 32 uur na het begin van de bronst (oestrus).
Zodra de eicel de follikel heeft verlaten, hervormen de resten zich tot een andere structuur (luteïnisatie) die een corpus luteum (Latijn voor geel lichaam) wordt genoemd, meestal afgekort tot 'CL'. Dit corpus luteum is gevuld met geel materiaal (luteale cellen) dat essentieel is voor het in stand houden van een zwangerschap. Als het corpus luteum afsterft, eindigt de zwangerschap.
Dit wordt bewerkstelligd door een hormoon dat u wellicht kent, progesteron, dat in vrijwel elk zoogdier hetzelfde doet: het zet de koe aan tot dracht, tenzij er iets gebeurt dat de situatie verstoort, zoals een mislukte bevruchting.
Op de achtergrond is een groep onrijpe eicellen (follikels) te zien die in omvang toenemen om te 'rijpen', waarbij één dominante follikel de grootste wordt (16-18 mm). Alleen de derde golf zal echter vrijkomen voor de ovulatie, omdat de voorgaande eicel voorkomt dat de golven die erna komen volledig in diameter rijpen. Deze follikels trekken zich terug in de eierstok (zie afbeelding hieronder).
Het zijn deze 'verspilde' eicellen in elke cyclus die ertoe leiden dat zeer oude koeien stoppen met vruchtbaar worden, en het is hetzelfde mechanisme dat de menopauze bij vrouwen veroorzaakt.
Golven van follikels gedurende een cyclus
Dag 5-16
Gedurende deze periode neemt het corpus luteum in omvang toe tot ongeveer dag 10, waarna de progesteronproductie een piek bereikt. Dit gebeurt naast haar eigen natuurlijke progesteronproductie, waardoor het hormoonniveau in haar lichaam stijgt.
Hierdoor bouwt de baarmoederwand zich op om het embryo te voeden en ankerpunten (caruncula) te creëren waaraan de placenta zich kan hechten, waardoor de uitwisseling van voedingsstoffen tussen koe en kalf mogelijk wordt.
De koe weet in dit stadium nog niet of haar embryo bevrucht is of niet. Daarom blijft haar baarmoeder ervan uitgaan dat ze zwanger is door de baarmoederwand te versterken en de bloedcirculatie naar het voortplantingsstelsel te verhogen ter voorbereiding op de dracht.
Tijdens deze fase versmelt het embryo met de zaadcel en vormt zo wat later het kalf en de placenta (zygote) zal worden.
Vervolgens daalt het af naar de baarmoeder zelf, waar het zich ontwikkelt tot een bol van cellen met een buitenste schil (blastocyst). Deze blastocyst breekt uit in de baarmoederwand en vormt zo de placenta en de vruchtvliezen.
De groeiende placenta zal een hormoon (interferon tau) afgeven aan de baarmoeder, waardoor deze prostaglandine negeert. Dit is cruciaal voor de volgende fase van de zwangerschap.
Een tweede golf follikels rijpt in deze periode op de achtergrond, maar ook deze zal niet volledig rijpen omdat de geovuleerde follikels dit belemmeren.
Het traject van een geovuleerde eicel
Dag 16: De moeder herkent de zwangerschap
Dit is D-Day voor een bevrucht embryo. Als het embryo zich op dit punt nog niet heeft ingenesteld en voldoende hormoonreceptoren (PGF2α) heeft geblokkeerd om te voorkomen dat het corpus luteum wordt geresorbeerd, is het verloren.
De progesteronspiegel van de koe zal dalen, waardoor de ondersteuning voor de zich ontwikkelende foetus wegvalt en een volgende reeks follikels (eicellen) de kans krijgt om te rijpen en in de volgende cyclus vrij te komen.
Wat hier gebeurt, is dat er een puls van prostaglandine (PGF2α) vrijkomt. Ofwel is het embryo geïmplanteerd en gegroeid tot een punt waarop het de effecten van deze puls kan blokkeren, ofwel niet, en de cyclus loopt af tot een nieuwe ovulatie.
Dit is de belangrijkste drempel voor de drachtigheid van een koe. Sommige studies beweren dat 30-50% van alle miskramen plaatsvindt voordat het embryo zich innestelt. Het is dus niet per se de schuld van de stier als uw koe niet drachtig is geworden.
Dag 16-21: Regressie van het corpus luteum of regressie van de baarmoeder
In deze periode zijn er twee mogelijkheden: drachtig of niet. Hoewel het voor ons buitenstaanders nog te vroeg is om dat te zeggen, weet het lichaam van de koe het wel, dus laten we eens kijken.
Als het embryo zich heeft ingenesteld en de koe zich daarvan bewust is, zet ze de dracht gedurende de volgende ongeveer 270 dagen voort, zodat de baarmoederwand zich verder kan ontwikkelen en complexer wordt naarmate het embryo zich verder ontwikkelt.
Er komt nog heel wat meer kijken bij de zwangerschap, waar we later nog op terugkomen, maar laten we het hier voorlopig bij laten.
In het tegenovergestelde geval, waarbij het embryo om welke reden dan ook niet is ingenesteld of niet groot genoeg is geworden om de hormoonsignalen te blokkeren, is het tijd om alles klaar te maken voor een nieuwe cyclus en een nieuwe eicel.
Dit houdt in dat het corpus luteum (luteolyse) wordt afgebroken, waardoor de volgende golf follikels volledig kan rijpen en een dominante follikel kan ovuleren.
Dit is te zien op onze eerste afbeelding hierboven: de ontwikkeling van follikel naar corpus luteum, vervolgens naar een corpus albicans (wit lichaam) dat zich terugtrekt en uiteindelijk weer in de eierstok verdwijnt.
In de baarmoeder neemt de dikte van het baarmoederslijmvlies af en vlak na de bronsttijd kan dit zichtbaar zijn op de schaamlippen als een rode afscheiding na een periode van aanhoudende bronst, omdat een deel van het baarmoederslijmvlies (endometrium) wordt afgestoten vóór de ovulatie.
Hopelijk vond u het interessant om te zien wat er met uw koe gebeurt tussen de tochtperiodes en waardeert u nu hoe complex het systeem is dat de natuur heeft bedacht voor de voortplanting van runderen.
Als je vragen hebt over dit onderwerp of suggesties voor onderwerpen die je graag besproken zou willen zien, neem dan contact met me op: [email protected] of via onze Facebookpagina.
Alle goeds,
Alan Horan, Moocall-onderzoeker
