Een verkeerde ligging van de foetus is een van de vijf meest voorkomende oorzaken van sterfte bij kalveren. Slechts 3-4% van alle kalveren betreft een verkeerde ligging, hoewel dit percentage hoger ligt bij vaarzen die voor het eerst kalven.
Een afwijkende ligging van het kalf treedt op wanneer een kalf of kalveren op een abnormale manier proberen het geboortekanaal te verlaten. Helaas is er niets wat je kunt doen om dit te voorkomen.
De overgrote meerderheid van de dieren bevalt zonder hulp en het kalfje zal zich in een normale voorwaartse of 'kop'-presentatie bevinden. Dit betekent dat de voorpoten van het kalfje eerst naar buiten komen, gevolgd door de kop die op de voorpoten rust en dat het kalfje rechtop ligt.
Soms kan er een 'achterwaartse' presentatie voorkomen, waarbij de achterpoten met de hoeven naar boven wijzen. Deze presentatie is riskanter dan een presentatie met het hoofd, omdat het hoofd als laatste naar buiten komt en er een risico op verdrinking bestaat. De bevalling moet daarom zo snel mogelijk verlopen. Soms is een dergelijke presentatie echter wel mogelijk.
Zowel een voorwaartse als een achterwaartse presentatie kan misgaan als een ledemaat niet goed wordt gepresenteerd of het hoofd zich op de verkeerde plaats bevindt.
Bovendien kan wat eruitziet als een stuitligging in werkelijkheid een verkeerde ligging zijn, waarbij de foetus de andere kant op ligt.
Het is belangrijk om te weten in welke richting een kalf kijkt, zonder conclusies te trekken op basis van iets wat je niet kunt zien. Zelfs als je maar één poot ziet, kun je al wel inschatten om wat voor soort bevalling het gaat. Hier is een korte handleiding.
- Als het om de achterpoten gaat, kun je de spronggewrichten voelen. De spronggewrichten zijn de grote gewrichten in de achterpoten die in de tegenovergestelde richting van de hoef buigen.
- De voorpoten zijn te herkennen aan het kogelgewricht/polsgewricht, het ellebooggewricht en de afwezigheid van het spronggewricht; de gewrichten van de voorpoten buigen op dezelfde manier als de hoef.
Laten we, met dit in gedachten, eens kijken naar enkele afwijkende presentaties.
Artikelhoofdstukken
Twee voorpoten gepresenteerd met de kop van een kalf naar achteren gedraaid
Dit type bevalling wordt vaak verward met een kalf dat achterstevoren geboren wordt, omdat de kop van het kalf niet direct zichtbaar is.
Daarom is het belangrijk dat u aan de hand van de poten van het kalf kunt zien in welke richting het kalf staat.
Wat je hier doet, is het hoofdje rechtzetten zodat je verder kunt gaan met een normale bevalling.
Breng glijmiddel aan op je handen/handschoenen en aan de binnenkant van het geboortekanaal. Als je ambidextrous bent, is dit makkelijker; afhankelijk van de situatie zul je een andere hand moeten gebruiken.
Als het hoofd naar achteren, richting de linkerflank van het kuitschild, gebogen is, is het gemakkelijker om dit met je linkerhand te corrigeren, en omgekeerd.
Bind afkalftouwen vast aan de twee poten die bij de vulva zichtbaar zijn om de houding van het kalf tijdens het draaien te behouden.
Reik in het geboortekanaal en zoek de kop. Pak het kalf vast bij de neusgaten of de bek en til het op terwijl je het draait richting de bekkeningang van de koe.
Gebruik geen touw om de kop van het kalf vast te binden, want dit kan leiden tot een kaakfractuur of het kalf kan in het touw verstrikt raken.
Nu de kop van het kalf recht staat en zich zoals gewoonlijk tussen de twee voorpoten bevindt, kunt u een geforceerde extractie uitvoeren.
Houd er echter rekening mee dat zelfs nadat je de kop van het kalf in de juiste positie hebt geplaatst, de kans op overleving klein is of dat het kalf zwak zal groeien.
Het kalf werd aangeboden met zijn kop in het geboortekanaal, maar een of beide voorpoten nog aanwezig.
SOORTEN
Carpaalflexie (één knie gebogen)
In deze positie kan het kalf niet geboren worden, omdat het zijn poot kan breken en daarmee het geboortekanaal van de koe kan beschadigen.
Ook al lijkt er voldoende ruimte te zijn, je weet niet wat er met de achterpoten gebeurt en als er een ander probleem is, kan dat de situatie verergeren.
Om het te verhelpen, reik naar binnen, duw het ledemaat omhoog richting het lichaam door eerst de bovenste gewrichten te buigen, en strek vervolgens het been zijwaarts richting de vulva.
Gebruik ruim voldoende glijmiddel voordat u dit doet, en zorg ervoor dat u het been terugtrekt door het eerst bij de hoogste gewrichten (de gewrichten die het dichtst bij de romp zitten) te buigen.
Doe je dat niet, dan kan de hoef van het kalf het geboortekanaal beschadigen, wat kan leiden tot infectie, onvruchtbaarheid en in het ergste geval de dood.
Schouderbuiging (hele been naar achteren)
Om dit te verhelpen, moet je de schouder eerst buigen en vervolgens terugbrengen naar de normale positie.
Het eerste wat je moet doen, is een touw aan de buitenkant van de poot vastbinden en het kalf terug de geboortekanaal in trekken.
De baarmoeder is het ruimste deel van het geboortekanaal, waardoor het het gemakkelijkst is om de arm te draaien. Het bekken is het smalste deel en kan problemen veroorzaken als de arm daar vast komt te zitten.
Zodra het kalfje in het geboortekanaal is terechtgekomen, smeer dan ruim wat glijmiddel op je hand en zoek de kop van het kalfje, en vervolgens de schouder.
Volg de schouder van de kuit naar beneden tot aan de pols. Houd deze vast en draai hem richting het lichaam van de kuit.
Nadat je het been naar het lichaam hebt gedraaid, duw je het been omhoog richting de kuit, ter hoogte van het schoudergewricht en de pols.
Strek het been in de bekkeningang, maar bescherm de hoef met je hand om beschadiging van de baarmoeder te voorkomen.
Kalf in stuitligging aangeboden
Een stuitbevalling is een van de gevaarlijkste bevallingen voor kalveren, omdat hun hoofd als laatste naar buiten komt en de navelstrengvaten tegen de rand van het bekken van de moeder worden gedrukt.
Dit belemmert, of blokkeert zelfs, de doorstroming van bloed, zuurstof en koolstofdioxide tussen kalf en moeder.
Dit betekent dat je snel moet handelen als je ingrijpt, en een keizersnede is vaak de snelste en beste oplossing.
Soorten
Heupbuiging
Heupflexie treedt op wanneer de kuit zich in de juiste positie (naar achteren) bevindt, maar slechts één van de benen in het geboortekanaal naar de vulva is gestrekt.
Om dit op te lossen, moet je ervoor zorgen dat het andere been ook goed zit, en dan kun je de bevalling veilig afronden.
Eerst moet je het kalf of de poot terug in de baarmoeder van de koe duwen. Dit kost minder moeite dan bij andere afwijkende liggingen, omdat het kalf nog niet ver in het geboortekanaal is gekomen.
Je moet het touw nog wel aan het zichtbare been vastmaken en je handen insmeren met glijmiddel. Duw op de aanhechting/pinnen van de kuit totdat je denkt dat er genoeg ruimte is om te werken.
Vervolgens moet u het probleembeen opsporen. Zoek hiervoor de staart of staartwortel van het kalf en volg deze langs de zijkant van het kalf naar beneden tot u het spronggewricht vindt, het middelste gewricht van de achterpoten tussen de hoef en de romp.
Wanneer je de spronggewricht vastpakt, draai het dan zo dat het spronggewricht omhoog wordt geduwd richting de staartwortel van het kalf. Je wilt het zo ver mogelijk naar het lichaam toe duwen, zolang het maar veilig is, om ruimte te maken voor het draaien van de onderkant van de poot.
De hoef zou nu binnen handbereik moeten zijn. Bevestig een van je afkalftouwen boven de hoef.
Plaats uw hand op het spronggewricht en duw naar voren en omhoog, terwijl u tegelijkertijd aan het touw trekt, om het been richting de bekkeningang te draaien.
Nu zou je in staat moeten zijn om een normale, veilige bevalling te hebben.
Ware stuit
Dit is vergelijkbaar met de heupbuiging, alleen is ditmaal alleen de staartwortel zichtbaar bij de ingang van het geboortekanaal en zijn beide achterpoten naar het hoofd toe gebogen.
Het is absoluut onmogelijk dat het kalf de baarmoeder verlaat als alles zo blijft. Meestal is alleen de staart voelbaar bij de bekkeningang. In deze situatie moet u absoluut een dierenarts raadplegen.
In principe wordt het kalf in deze situatie geboren door de achterpoten in het geboortekanaal te brengen, zodat ze naar de vulva kunnen worden gestrekt en een normale achterwaartse ligging kan plaatsvinden.
Breng eerst glijmiddel aan op je handen en duw de kuit zo ver mogelijk naar achteren. Er is meer ruimte nodig om de ledematen van de kuit te kunnen draaien.
Pak vervolgens een van de achterpoten van het kalf. Hiervoor moet je eerst het spronggewricht vinden. Duw de poot naar het lichaam van het kalf toe, terwijl je het spronggewricht en het kniegewricht zo strak mogelijk buigt.
Plaats het been zodanig dat het naar de vulva toe gedraaid kan worden.
Doe dit door het been tussen het spronggewricht en de hoef vast te houden en de hoef naar het lichaam toe te draaien, zodat deze achter de kuit terechtkomt en klaar is om te strekken. Als het de rechterhoef is, draai hem dan naar links. Als het de linkerhoef is, draai hem dan naar rechts.
Strek tot slot de poot volledig naar buiten, richting de uitgang van het geboortekanaal. Het is van cruciaal belang dat u de hoef in uw hand vasthoudt, zodat de baarmoeder van de koe niet beschadigd raakt terwijl u de poot omhoog trekt.
Bevestig nu een afkalftouw aan het been dat je zojuist hebt uitgestrekt. Herhaal dit met het andere been en houd het touw redelijk strak, zodat het been niet terugschiet naar de positie waarin het zich eerder bevond.
Als je dit allemaal doet, zou het kalf in een normale stuitligging geboren moeten kunnen worden.
Twee voorpoten gepresenteerd met de kop van het kalf naar beneden tussen de poten
In dit geval ligt het kalfje met de hoeven naar voren, beide hoeven zichtbaar, en het kalfje kijkt de goede kant op, maar de kop zit tussen de poten en ligt tegen het lichaam aan. Voordat je iets doet, smeer je handen in met glijmiddel en bevestig je afkalftouwen aan de poten van het kalfje voor het geval het terug de baarmoeder in glijdt.
Corrigeer vervolgens de positie van de kop van het kalf door het dier bij de neusgaten of de bek vast te pakken en de kop terug in de normale positie in het bekken te trekken. Als er echter te veel kracht wordt gebruikt, bestaat de kans dat de kaak van het kalf breekt.
Zie onderstaande afbeelding (rechts)
Transversaal
In dit geval staat het kalf rechtop en in een hoek van 90 graden ten opzichte van de moeder. Bovendien probeert het zowel zijn voor- als achterpoten aan te bieden. Zodra je hebt vastgesteld welke poten voor en welke achter zijn, laat je eerst de achterpoten geboren worden, zodat je je geen zorgen hoeft te maken over de kop.
Om dit te doen, duw je de voorpoten en het hoofd in het geboortekanaal en trek je vervolgens aan de achterpoten. Dit is een van de moeilijkste correcties. Daarom kan een keizersnede nodig zijn
Verticaal
Net als bij de dwarsligging bevindt het kalf zich in deze positie rechtop, loodrecht op de koe. Deze zeer ongebruikelijke afwijkende ligging levert vergelijkbare problemen op als de dwarsligging en kan een keizersnede noodzakelijk maken.
Tweelingkalfjes die het geboortekanaal binnengaan
In sommige kuddes is 5-6% van de dracht een tweeling. Normaal gesproken is dat geen probleem, omdat tweelingkalveren doorgaans kleiner zijn.
Ze kunnen echter soms problemen veroorzaken. In dat geval zijn er veel meer ledematen en uiteinden – acht benen en twee hoofden – die een verkeerde ligging kunnen veroorzaken.
De meest voorkomende combinatie van lichaamsdelen is er één naar achteren (meestal de eerste) en één naar voren, waarbij beide vaak proberen samen te komen. Dit maakt een stuitligging waarschijnlijker dan in andere gevallen.
In deze situatie is het allereerst belangrijk te onthouden dat de bovenste kuit als eerste naar buiten moet komen.
Er kunnen problemen ontstaan als ze zich aanpassen aan de beperkte ruimte in de baarmoeder door een abnormale houding aan te nemen. Volg het been terug naar het lichaam en zorg ervoor dat je aan beide benen vanuit dezelfde kuit trekt.
Wees erbij!
Het allerbelangrijkste in al deze gevallen is natuurlijk dat u, of iemand die u vertrouwt, ter plaatse is om te helpen tijdens de bevalling.
De beste manier om dit te doen is door een Moocall afkalfsensor aan uw koe of vaars te bevestigen. Het duurt slechts een paar minuten, maar het biedt u een nauwkeurigheid van meer dan 90 procent.
Je hoeft er alleen te zijn wanneer het echt nodig is; en dan ben je fris en fruitig.
Dit apparaat heeft al duizenden boeren over de hele wereld geholpen hun kalveren te redden – en als je er eenmaal een hebt gered, heb je je investering al terugverdiend.
Meer informatie over Moocall kalvingssensoren vindt u hier: https://moocall.com/products/moocall-sensors
Vond je dit blogbericht nuttig? Deel het dan gerust met je collega-boeren. Heb jij een moeilijke kalverervaring gehad? Laat het ons weten in de reacties.
