De ziekte van Johne is een chronische infectie die meestal fataal is.
Het is zeer besmettelijk bij runderen en tast vooral de dunne darm van herkauwers aan.
Artikelhoofdstukken
Wat is de ziekte van Johne?
De ziekte van Johne leidt tot besmetting van veel kuddes, omdat het zeer besmettelijk is.
In feite zijn alle herkauwers vatbaar voor deze ziekte.
De ziekte van Johne leidt helaas tot progressieve beschadiging van de darmen bij de getroffen dieren.
Runderen die aan de ziekte van Johne lijden, sterven er helaas aan.
Hoewel er verschillende behandelingen voor deze infectie zijn geprobeerd, is er tot nu toe helaas weinig succes geboekt.
Oorzaken van de ziekte van Johne
De ziekte van Johne is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door wat algemeen bekend staat als MAP, namelijk de Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis.
Zoals de naam al doet vermoeden, is het nauw verwant aan het organisme dat tuberculose veroorzaakt.
De ziekte van Johne komt doorgaans in een kudde terecht via gezonde, maar besmette dieren.
Runderen zijn tijdens hun eerste levensjaar vatbaarder voor deze infectie.
Kalveren raken besmet door het inslikken van kleine hoeveelheden besmette mest.
Wanneer dit gebeurt, nestelt de bacterie zich in het ileum.
Dit is de wand van het onderste deel van de dunne darm van het dier.
Geïnfecteerd weefsel zal proberen gezond weefsel te regenereren.
Dit is een immuunreactie die resulteert in een verdikking van de darmwand.
Hierdoor wordt de opname van voedingsstoffen verminderd, waardoor gewichtsverlies optreedt.
De kaart begint te groeien en zich te vermenigvuldigen in de cellen van het immuunsysteem van het dier.
Dit wordt vervolgens uitgescheiden in de ontlasting, en een bepaalde hoeveelheid zal ook aanwezig zijn in melk en speeksel.
Wanneer de microbe wordt uitgescheiden, zal deze uiteindelijk water en bodem verontreinigen.
Buiten de gastdieren zal het organisme zich niet in hetzelfde tempo kunnen vermenigvuldigen.
Maar het kan nog steeds meer dan een jaar in die omgeving overleven, omdat het zeer goed bestand is tegen hitte en kou.
De voornaamste oorzaak van de verspreiding van de ziekte van Johne is dus contact met de uitwerpselen of het speeksel van een besmet dier.
Bij kalveren kan er ook sprake zijn van blootstelling tijdens de zwangerschap.
Dit gebeurt als de moeder zich in een vergevorderd stadium van de ziekte bevindt.
Een andere bron van besmetting is de melk afkomstig van geïnfecteerde moeders.
Symptomen van de ziekte van Johne
Bij melkveekuddes zijn de eerste symptomen van deze ziekte onder andere een aanzienlijke daling van de melkproductie.
Dit wordt vaak opgemerkt ruim voordat andere symptomen van de ziekte zich openbaren.
Sommige koeien kunnen ook tekenen van onvruchtbaarheid vertonen.
Bovendien kunnen de symptomen pas twee of zelfs drie jaar na de infectie optreden.
In de beginfase is bloedonderzoek de enige manier om vast te stellen of het dier aan de ziekte van Johne lijdt.
Naarmate de ziekte vordert, zullen er meer symptomen optreden, waaronder:
- Aanhoudende, hevige diarree
- Zachte zwelling onder de kaak (flessenkaak)
- Ernstig gewichtsverlies ondanks het feit dat het dier mogelijk nog steeds een goede eetlust heeft
- Verlies van conditie
- Onvruchtbaarheid
Zodra dergelijke klinische symptomen zich voordoen, zal het dier niet meer herstellen en zal zijn toestand helaas verder verslechteren.
Hoe wordt de ziekte van Johne verspreid?
Als de ziekte van Johne niet effectief onder controle wordt gehouden, kan deze zich gemakkelijk verspreiden en tot diverse negatieve gevolgen leiden.
Geïnfecteerde runderen zijn veel vatbaarder voor andere ziekten.
Dit komt vooral doordat ze aanzienlijke moeite zullen hebben om hun lichamelijke conditie op peil te houden, en ook omdat hun vruchtbaarheid gering zal zijn.
De melkproductie zal negatief worden beïnvloed.
De meeste koeien zullen na verloop van tijd ongeveer 25% minder melk produceren dan hun potentiële opbrengst.
Zodra symptomen zoals diarree en vermagering duidelijker worden, zal de melkproductie nog verder afnemen.
Daardoor zal de totale melkproductie van de kudde in de loop der tijd aanzienlijk afnemen, en daarmee ook het inkomen.
Het voorkomen en uitroeien van de ziekte van Johne
Het is begrijpelijk dat de bestrijding en preventie van de ziekte van Johne ten zeerste wordt aanbevolen.
Naast het leed en de uiteindelijke dood van meerdere koeien, heeft het ook negatieve gevolgen vanuit financieel oogpunt.
Onvermijdelijk zullen er productieverliezen optreden als bij een groot aantal koeien de ziekte van Johne wordt vastgesteld.
Bovendien zou de waarde van het fokvee afnemen.
Het voorkomen van de ziekte van Johne is ook belangrijk om het Map-gehalte in melk en in het milieu te verlagen.
De volgende methoden zijn het belangrijkst om deze ziekte te voorkomen en te bestrijden:
Kuddescreening
Omdat het relatief lang duurt voordat de symptomen van de ziekte van Johne zichtbaar worden bij besmette runderen, is het cruciaal om de kudde te screenen op de aanwezigheid van Map.
Dankzij vroegtijdige screening van de veestapel kunt u sneller ingrijpen en de meest geschikte maatregelen nemen.
Om de ziekte in een vroeg stadium op te sporen, zullen bloedonderzoeken nodig zijn.
Een microscopisch onderzoek van de mest is niet voldoende, omdat het tot wel zes maanden kan duren voordat het Map-organisme op deze manier wordt gedetecteerd.
Bovendien scheiden besmette runderen zelden aantoonbare hoeveelheden Map uit in hun mest totdat ze ouder zijn dan twee jaar.
Er bestaat een bloedtest waarmee het antilichaam tegen Map kan worden opgespoord dat wordt aangemaakt door runderen die besmet zijn met de ziekte van Johne.
Helaas ontwikkelen runderen dit echter meestal pas in een later stadium.
Het is raadzaam om een dierenarts te raadplegen om een screeningsprogramma te ontwikkelen dat ideaal is voor uw veestapel.
Het is raadzaam om een zekere mate van zekerheid te hebben voor certificeringsdoeleinden, met name ter ondersteuning van de verkoop.
In dergelijke gevallen wordt een regelmatig screeningsprogramma voor de veestapel aanbevolen.
Dit houdt doorgaans in dat er elke één tot twee jaar een bloedtest wordt afgenomen bij alle volwassen dieren in de kudde, en dat er tests worden uitgevoerd op alle dieren of afgedankte dieren waarvan wordt vermoed dat ze ziek zijn.
Als u daarentegen niet gelooft dat er dieren in uw kudde besmet zijn, maar er gewoon zeker van wilt zijn dat vroege opsporing mogelijk is, dan kan het testen van verdachte gevallen en periodieke screening van een deel van de kudde volstaan.
Als u weet dat de ziekte van Johne in uw veestapel voorkomt, is uw belangrijkste doel om deze uit te roeien.
Daarom is een intensiever programma nodig.
Dit moet in combinatie met andere managementinstrumenten worden uitgevoerd.
Kous
Een van de belangrijkste besmettingsbronnen is de aankoop van besmette zuivelproducten of ander vee.
Deze personen zullen geen tekenen van de ziekte van Johne vertonen, maar de ziekte kan nog steeds aanwezig zijn.
Het is het beste om de kudde zoveel mogelijk gesloten te houden.
Als u echt vervangende dieren nodig heeft, is het aan te raden deze te verkrijgen van kuddes die regelmatig worden getest.
U dient te controleren of er geen aanwijzingen zijn dat de infectie is vastgesteld.
Vraag daarom altijd welke tests er zijn uitgevoerd en wanneer.
Een van de veiligste manieren om nieuwe bloedlijnen in uw kudde te introduceren, is door middel van embryotransplantatie.
Kiest u voor deze optie, zorg er dan voor dat de ontvangende dieren aantoonbaar vrij zijn van de ziekte van Johne.
Schoon drinkwater
De ziekte van Johne kan zich gemakkelijk verspreiden via besmette waterwegen.
Het is daarom van het grootste belang ervoor te zorgen dat uw vee van schoon drinkwater wordt voorzien.
Waar mogelijk is het het beste om water uit de waterleiding te gebruiken.
Als u een eigen waterbron hebt, controleer deze dan regelmatig.
Alle waterbakken moeten zo schoon mogelijk gehouden worden.
Het is ook verstandig om hekken te plaatsen om te voorkomen dat het vee gaat drinken uit vijvers, beken of rivieren.
Dit is des te belangrijker als dergelijke waterlopen langzaam stromen, omdat er dan stilstaand water zal zijn.
Weidebeheer
Map is een zeer taai en volhardend organisme.
Het is ongeveer een jaar lang op de weide te vinden na het aanbrengen van drijfmest of dierlijke mest.
Zelfs als de mest goed gecomposteerd is, kan er nog steeds Map in aanwezig zijn.
Het is daarom het beste om jonge dieren niet op dergelijk land te laten grazen, omdat er een risico op infectie bestaat.
Het is ook belangrijk om te weten dat de infectie via andere dieren opnieuw in de kudde kan worden geïntroduceerd, en dat het samen grazen van deze dieren daarom moet worden vermeden.
Kalveren beschermen
Kalveren kunnen op verschillende manieren besmet raken, waaronder:
- Fecale besmetting van melk.
- Tepels die met mest besmeurd zijn.
- Fecale vervuiling op de vacht van het kalf, die het dier kan inslikken tijdens het poetsen.
Daarom moeten goede hygiënische maatregelen worden getroffen om de kans te minimaliseren dat kalveren in contact komen met mest of gier van volwassen dieren.
Hieronder volgen enkele goede praktijken:
- Zorg ervoor dat u de kalveren goed in de gaten houdt en bied ze schone, goed gestrooide ruimtes aan, zoals afkalfboxen die regelmatig goed gereinigd en gedesinfecteerd kunnen worden.
- Controleren of de tepels van de moeder schoon zijn om te voorkomen dat ze uitwerpselen binnenkrijgt.
- Kalveren moeten worden grootgebracht in een schone omgeving waar geen kans is op besmetting met uitwerpselen van volwassen dieren.
- Vermijd dat kalveren grazen in dezelfde weilanden als waar volwassen dieren grazen en waar recent (bij voorkeur in het afgelopen jaar) drijfmest is aangebracht
Wat te doen als de ziekte van Johne wordt vastgesteld?
pasgeboren kalveren
Als er in uw kudde de ziekte van Johne wordt vastgesteld, betekent dit dat Map mogelijk aanwezig is in de melk van deze besmette koeien.
Het komt vaak voor in de biest van deze koeien, en daarom is het cruciaal om maatregelen te nemen om de kans op infectie bij kalveren te minimaliseren.
Pasgeboren kalfjes kunnen het beste zo snel mogelijk na de geboorte bij hun moeder worden weggehaald.
Ze moeten worden grootgebracht in een schone en goed gedesinfecteerde omgeving waar geen risico is op besmetting met uitwerpselen van volwassen dieren.
Pasgeboren kalveren moeten voldoende colostrum binnenkrijgen.
Mocht het niet mogelijk zijn om dit via de eigen moeder te verkrijgen, dan is het het beste om te proberen het te verkrijgen van een dier dat herhaaldelijk negatief is getest op Map.
Gebruik nooit colostrum van meerdere kuddes om kalveren mee te voeden.
In gevallen waarin kalveren bij hun moeder blijven, is het van cruciaal belang ervoor te zorgen dat de tepels schoon zijn.
Ook de pen moet regelmatig schoongemaakt worden.
Kuddebeheer
Hieronder volgen enkele acties die u moet ondernemen als de ziekte van Johne in uw veestapel is vastgesteld.
- Verwijder de dieren die positief getest zijn zo snel mogelijk uit de kudde.
- Omdat de nakomelingen van geïnfecteerde vrouwtjes een zeer grote kans hebben om ook geïnfecteerd te raken, moeten ook zij uit de kudde worden verwijderd.
- Fok niet met nakomelingen van besmette dieren.
- Vermijd het aanschaffen van vervangende voorraad, aangezien dit tot meer besmettingen kan leiden.
Groepsvaccinatie
U kunt met uw dierenarts overleggen over de mogelijkheid van vaccinatie van de hele kudde tegen de ziekte van Johne.
Als u deze optie overweegt, kunt u dit het beste doen bij zeer jonge kalveren.
Dit zal helpen om het aantal dieren te verminderen dat de ziekte van Johne in een later en ernstiger stadium ontwikkelt.
Desondanks zal vaccinatie de infectie niet wegnemen als deze al in de kudde aanwezig is.
Een vaccinatieprogramma voor de hele veestapel kan daarom het beste worden uitgevoerd in combinatie met een goed gepland beheerprogramma voor de veestapel.
Is de ziekte van Johne schadelijk voor mensen?
Hoewel de ziekte van Johne zeer ernstig is bij runderen, heeft deze geen gevolgen voor de gezondheid van mensen.
Deze ziekte is niet zoönotisch.
Conclusie
Naast het besef van de ernst van deze ziekte en de bijbehorende symptomen, is het cruciaal om de nodige maatregelen te nemen om deze te voorkomen.
Er zouden specifieke plannen moeten zijn voor regelmatige screening van de veestapel en andere preventieve maatregelen die aanzienlijk kunnen bijdragen aan het voorkomen van deze ziekte.
Een schoon milieu, schoon drinkwater en het voorkomen van mestverontreiniging zijn slechts enkele van de maatregelen die genomen moeten worden.
